ساعت بیولوژیکی بدن مردان

اگر مردی به این فکر افتاده است که  صاحب فرزند شود، بهتر است تا قبل از هر چیزی باید از ساعت بیولوژیکی خود اطلاع کافی پیدا نماید به طوری که بتواند بر روی آن برای تنظیم شرایط بدنی خود حساب باز کند. مطمئنا همه می دانند که سن تنها یک عدد است و فقط به درد گذاشتن بر روی  شمع می خورد. اما در عمل کم هستند مردانی که عمیقا به این مطلب باور داشته باشند. مساله ی دیگر آن است که چه بخواهیم و چه نخواهیم، سن در باروری مردان اثر خود را می گذارد. به عبارت دیگر؛ فارغ از این که فرد خود را جوان بداند یا نه، قدرت باروری او به دلیل افزایش سن کاهش می یابد. این توانایی در کیفیت، کمیت و تحرک اسپرم خود را نشان می دهد. هیچ کس از این قاعده مستثنی نخواهد بود و باید ببیند که آیا در این معادله قرار می گیرد یا نه. از این رو؛ هر چه فرد به ۶۰ سالگی نزدیک تر می شود، احتمال بارداری در او کاهش می یابد.

سن فرد هر چه که می خواهد باشد. کسی که برای بارداری اراده کرده است نباید تسلیم این شرایط شود و باید وضعیت را طوری برای خودش محیا سازد که بتواند در هر سن و تحت هر شرایطی باردار شود.  هری فیش، متخصص اورولوژیست و مدیر مرکز بیماری های دستگاه تناسلی مردان در بیمارستان پروتستان نیویورک وابسته به مرکز پزشکی دانشگاه کلمبیا می باشد. وی که یک متخصص برجسته باروری مردان است، در کتابی مسائلی تکان دهنده در ارتباط با پیری، تمایلات جنسی و باروری در مردان را به نگارش در آورده است. مرکز طب اطفال نیز در همین ارتباط با او در مورد باروری مصاحبه ای داشته است که نتایج آن را در این مقاله در اختیار خوانندگان قرار می دهیم.

 

بزرگترین افسانه درباره مردان و باروری آن ها چیست؟ 

بزرگترین تصور غلط این است که با افزایش سن  در مردان، هیچ چیز در مورد بارداری در آن ها دست خوش تغییر نمی شود. مردان احساس می کنند که بدون توجه به سن و سال، همه چیز در مورد رابطه ی جنسی همان چیزی خواهد شد که توقع دارند. که امروزه همگان می دانند که این ذهنیت درست نیست. واقعیت فیزیولوژی این است که باروری در مردان با افزایش سن کاهش می یابد.

در یک مطالعه که در مجله ی باروری و نازایی منتشر شده است ، محققان حدود ۲۰۰۰ زن را برای مصاحبه کردن انتخاب کردند و از آن ها در همین رابطه تحقیقی به عمل آمد. در میان زنان ۳۵ سال و بالاتر، کسانی که شرکای جنسی مرد ۴۵ سال و یا مسن تر داشتند،  پنج برابر بیش تر از کسانی که شرکای جنسی مرد آن ها ۲۵ و جوانتر بودند دچار مشکلات ناباروری شده بودند.

این پژوهشگران هم چنین رابطه ی ناباروری را در میان زنان جوان (۲۵ سال و کمتر) و مردان ۴۵ سال و بیشتر مورد بررسی قرار دادند. این محققان دریافتند که این موضوع در آن ها  افزایشی چهار برابری داشت. به عبارت بهتر؛ سن مرد یک عامل مستقل از سن زن بود و جوان تر یا مسن تر بودن زن ارتباطی با ناباروری حاصله از سن در مرد نداشت.

تفاوت ساعت بیولوژیکی بدن زن و مرد در چیست؟

اولین نکته ای که در این رابطه بایستی به آن اشاره شود این است که ساعت بیولوژیکی بدن زن و مرد متفاوت و مجزا از یکدیگر است و نمی توان نسخه ای واحد را برای هر دو آن ها پیچید. آزاد سازی تخمک در رحم زن با افزایش سن کاهش می یابد به طوری که ممکن است در سنین یائسگی دیگر تخمکی آزاد نشود و عملا شانس بارداری طبیعی در بدن فرد از دست برود.

از سوی دیگر و بر خلاف فیزیولوژی بدن مرد؛ ساز و کار بدن او قادر است تا اسپرم را در کل طول زندگی وی تولید می کند. او با مسن تر شدن فرد،  احتمال باروری در او کاهش می یابد. اگر چه با افزایش سن از کیفیت اسپرم در او کاسته می شود اما مایع منی غلظت خود را حفظ می نماید و در برخی موارد مشاهده شده است که اندکی دست خوش تغییر شده است. پزشک متخصص زنان و زایمان و نازایی قبل از هر چیز برای این که بتواند تشخیص بهتری را در شما بدهد از شما می خواهد که پس از انجام دادن چندین آزمایش مجددا نزد او مراجعه کنید. این آزمایش ها می تواند بسته به نظر پزشک متفاوت باشد اما عمده ی این آزمایش ها عبارت است از آزمایش اسپرم در مردان. در این آزمایش، وضعیت کیفیت و کمیت اسپرم مرد مورد بررسی قرار می گیرد. هم چنین در این آزمایش وضعیت تحرک اسپرم های مرد نیز مورد توجه قرار می گیرد. چرا که در بسیاری از موارد اتفاق افتاده است که اسپرم مرد از نظر کیفیت و کمیت سالم بوده است اما تحرک کافی را برای رساندن خود به تخمک نداشته است و مرد از این جهت با مشکل ناباروری رو به رو بوده است. اگر نتیجه ی آزمایش های اسپرم عادی نباشد؛ پزشک متخصص زنان و زایمان و نازایی اقدام به بررسی وضعیت سابقه ی خانوادگی فرد بیمار می کند. در مواردی که پزشک متخصص زنان و زایمان و نازایی قادر نباشد تا درمان دقیق را برای زوجین ارائه دهد ممکن است فرد بیمار را به مراکزی ارجاع دهند که به طور تخصصی اقدام به درمان ناباروری در مردان می کنند. این مراکز با تجهیزات و تخصصی که بر روی این مساله و مشکلات دارند قادر می باشند تا هر گونه مشکل در اسپرم مرد را تشخیص دهند و اقدام به درمان آن نمایند.در برخی از موارد نیز ممکن است این مراکز از درمان فرد خودداری نمایند و نتیجه را به پزشک متخصص زنان و زایمان و نازایی ارجاع دهند و تنها مرحله تشخیص دقیق بیماری را بر عهده داشته باشند.برخی از اوقات خود فرد و یا شریک او مشکلی در مورد باروری ندارند. یعنی فیزیک آن ها سالم می باشد اما باز هم قادر به باروری نیستند. در این جا مشکلات ژنتیکی بیش از هر عامل دیگری می تواند عامل اصلی مشکل در زوجین باشد.

از ان جایی که مشکلات ژنتیکی درمان قطعی ای هنوز برای آن ها پیدا نشده است؛ بایستی تنها اقدام به شناسایی مشکل ژنتیکی و کنترل آن برای بارداری هر چه سالم تر و هر چه سریع تر در فرد و یا زوج بیمار نمود. مشکلات ژنتیکی شاید بدترین نوع عدم توانایی در باروری در افراد باشد. علت این مساله نیز آن است که تمامی مشکلات دیگر قابل درمان می باشند و برای درمان آن ها راه حلی اعم از تغذیه ای و درمانی وجود دارد اما برای مشکلات ژنتیکی موثر در باروری هنوز درمان خاصی ارائه نشده است و زوجینی که به این قبیل از مشکلات ناباروری دچار شده اند بایستی تلاش کنند تا با مراقبت و کنترل وضعیت خود بتوانند تا بارداری را تجربه نمایند. همان طور که در مطلب قبل نیز به آن اشاره شده است؛ برخی از مشکلات ناباروری ممکن است به دلیل وجود سابقه ی ناباروری در ژنتیک فرد باشد. به عبارت بهتر؛ ممکن است با مطالعه ی وضعیت تاریخچه ی خانوادگی فرد؛ کسی از بستگان درجه ی یک را پیدا کرد که به مانند فرد بیمار مراجعه کننده دارای مشکل مشابه ناباروری بوده است. اگر فردی که از ناباروری رنج می برد در صورت داشتن و یا مشاهده ی هر کدام از این عوامل بایستی تا هر چه زودتر به پزشک متخصص زنان و زایمان و نازایی مراجعه نماید تا تحت مداوا قرار گیرد تا دکتر بتواند بهترین راه درمان را در سریع ترین زمان ممکنه به فرد بیمار ارائه دهد و شرایط بارداری را در او فراهم سازد. البته بایستی در این جا به این نکته اشاره کرد که برخی از عوامل بالا بیش تر در مردان شایع می باشد تا زنان. به عنوان مثال درست است که زنان نیز به مانند مردان از انواع نوشیدنی های الکلی و یا دخانیات استفاده می کنند اما موارد مصرف مواد مضر این چنینی به طور سنتی در مردان بیش تر می باشد و این گروه بایستی تا بیش از زنان خود را در مقابل این مواد محافظت کنند. اما بیماری هایی نظیر باد فتق کامل مختص به مردان می باشد.

بنابراین، برای مردان در مورد بارداری هیچ محدودیت سنی وجود ندارد که آن را از پدر شدن منع نماید. به همین دلیل است که ازدواج مردان مسن تر با زن های جوان تر مرسوم است و از نظر بارداری مشکلی را ایجاد نمی کند. اما برای زنان، سن یک عامل کلیدی و مهم در بارداری است. به طوری که اگر زنی مسن باشد به طور قطع و یقین می توان گفت که باروری در او کاهش می یابد.

 

ساعت بیولوژیکی زنان و مردان چه شباهت هایی با یکدیگر دارند؟

هر چه زن در زمان باروری مسن تر باشد، تولید هورمون زنانه استروژن در بدن او بیش تر کاهش می یابد. این مساله یعنی بالاتر رفتن احتمال تولد نوزادی با مشکلات ژنتیکی. این مشکل در مردان مسن تر نیز تا حدی به چشم می خورد به طوری که با کاهش هورمون مردانه تستوسترون در آن ها، شانس تولد کودکانی با مشکلات ژنتیکی بیش تر می گردد.

بنابراین تولید اسپرم در بدن مرد و وجود آن به این معنا نیست که اسپرم کیفیت بالایی نیز دارد. در مردان با افزایش سن؛ حجم، تحرک (سرعت) و کیفیت کاهش اسپرم کاهش پیدا می کند.

چندیین سال پیش، در یک مجله باروری و نازایی؛ یکی از بزرگترین بررسی های باروری مردان که تا به امروز منتشر شده است، رو نمایی شد. محققان در این تحقیق دریافتند که در سنین ۳۰ و ۵۰ سالگی، کاهش اسپرم در مردان به طور متوسط ​​ تا ۳۰ درصد در حجم و تا ۳۷ درصد در سرعت تحرک اسپرم اتفاق می افتد. و در این سنین؛ پنج بار بیش از سایر گروه های سنی احتمال دارد که اسپرم با مشکلات ساختاری مواجه گردد.

شکل اسپرم مهم است. زیرا شکل اسپرم با محتوای ژنتیکی آن ارتباط مستقیمی دارد. هرچه اسپرم بیشتر شبیه به ساختار استاندار باشد نشان دهنده ی سلامت بودن آن است که می تواند باروری را بیش از پیش تضمین نماید. اما اگر بنا به دلایل مختلف که سن و سال یکی از آن هاست از حالت و شکل عادی خود خارج شود؛ احتمال دارد فرد با مشکلات باروری مواجه گردد. هر چه تعداد بیشتری از اسپرم های بد حالت در منی فرد وجود داشته باشد احتمال بروز اختلالات ژنتیکی در کودک چندین برابر می گردد.

 

آیا بروز مشکلات ژنتیکی در کودکان به افزایش سن در مردان نیز مرتبط می باشد؟

برخی اختلالات ژنتیکی مانند کوتولگی، با سن پدر ارتباط مستقیم دارد اما این قبیل مشکلات اهمیت چندانی ندارند زیرا که شانس اتفاق افتادن این قبیل بیماری ها در کودکان بسیار نادر است.

در سال های اخیر، آزمایش های بالینی برای تعیین ارتباط بین سن پدر و شیوع مشکلات ژنتیکی مانند سندرم داون و اسکیزوفرنی انجام شده است.

به طور کلی، اگر سن هر دو طرف؛ یعنی پدر و مادر بیش از ۳۵ سال باشد؛ احتمال بروز مشکلات ژنتیکی در کودک بیش از هر زمان دیگری است. از آنجا که امروزه تعداد زاد و بلد از پدران و مادران مسن تر از ۳۵ سال نسبت به دو دهه گذشته بیش از دو برابر شده است، این مساله جای نگرانی های زیادی را برای جمعیت شناس ها و متخصصین ناباروری ایجاد کرده است.

مطالعه ای که در یک مجله اورولوژی منتشر شده نشان داده است که نرخ تولد کودک مبتلا به سندرم داون در میان زنان ۳۵ تا ۳۹ سال در صورتی که شریک زندگی فرد نیز بیش از  ۳۵ سال سن داشته باشد دو برابر بیش تر از سایر گروه های سنی خواهد بود. (در یک زن ۳۵ ساله یا مسن تر ، با از بین رفتن یک آمنیوسنتز یا CVS، احتمال بروز سندرم داون در کودک وی افزایش می یابد.)

عوامل خطری که در ارتباط با سن  پدر است هم می تواند برای کودک مشکل ساز باشد اما نه به اندازه ی مشکلاتی که برای  زنان ۳۵ سال اتفاق می افتد. به دلیل آن که تخمدان ها با گذر زمان و افزایش سن آسیب دیده اند،  DNA کودک دست خوش تغییراتی می گردد که ممکن است منجر به بروز بیماری صعب العلاج برای او گردد. اما اگر زوجین تا قبیل از ۳۵ سالگی اقدام به باروری نمایند؛ احتمال بروز چنین مشکلاتی در کودک آن ها کم تر خواهد بود.

 

آیا بهتر نیست که  مردان مسن از اسپرم اهدایی استفاده کنند؟

طبق شواهد و مدارکی که وجود دارد احتمال بروز اختلالات ژنتیکی در کودکانی که پدران آن ها مسن هستند بیشتر است. در کنار این موضوع؛ در برخی از کشورهای اروپایی اهدا اسپرم تا رسیدن به یک سن خاص برای مردان ممنوع است. اما این طور به نظر می رسد که زمانی که اسپرم مردی به خوبی کار نکند و یا تعداد اسپرم در او کمتر از میزان عادی شود، وی می بایست از  اسپرم اهدایی استفاده کند.

از این رو؛ با اهدا اسپرم در واقع با عوارض سن بالا مبارزه می شود. حتی سن اهدا کننده ی اسپرم نیز مهم می باشد و بایستی کسی که اقدام به اهدای اسپرم می نماید در سلامت کامل باشد و سن او در سنینی باشد که برای اسپرم مشکل ساز نیست.

تنها ۵ درصد از مردانی که برای دریافت اسپرم درخواست داده اند موفق به دریافت آن شده اند.  زیرا قوانین و مقررات بسیاری  در این زمینه در برخی از کشورها وجود دارد که احتمال انجام این کار را مشکل می کند. به عنوان مثال، اگر بر روی بدن فردی خال کوبی یا سوراخ عمدی وجود داشته باشد، به احتمال زیاد رد صلاحیت خواهد شد. به این دلیل که احتمال ابتلا به هپاتیت B یا C در فرد وجود دارد.

آیا وزن بدن بر روی باروری مردان اثر گذار است؟

در پاسخ به این سوال بایستی گفت که بله؛ وزن می تواند بر روی روند باروی مردان بسته به مورد اثر خود را که بعضا منفی است بر جای بگذارد. در واقع، یکی از بهترین کارهایی که یک مرد می تواند برای بهبود وضعیت باروری خود انجام دهد عبارت است از کاهش چربی دور کمر. چاقی به طور کلی با ناباروری در مردان ارتباط مستقیم دارد.

علاوه بر این، اندازه ی دور کمر یک مرد به طور مستقیم به سطح هورمون تستوسترون در بدن او  متناسب است. سلول های چربی اقدام به شکستن سلول های تستوسترون می نمایند و از این طریق باعث کاهش میزان این هورمون در بدن فرد می شوند. اما نکته ای که در اینجا بیان آن لازم می باشد این است که هر چه هورمون تستوسترون در بدن مرد بیش تر باشد احتمال از بین رفتن چربی دور شکمی نیز بیش تر می گردد. علت این مساله آن است که هورمون تستوسترون چربی شکم را سریع تر از چیز دیگری از بین می برد ، چرا که چربی احشایی است که بیش تر با هورمون استروژن پیوند دارد و با وجود هورمون تستوسترون که ضد استروژ است چربی شکسته شده و از میزان و حجم آن در بدن مرد کاسته می گردد. استروژن اساسا در بدن مرد نقشی خنثی را ایفا می نماید. پس با توجه به مطالبی که در قبل به آن ها اشاره شده است؛ هر چه میزان چربی دور کمر یک مرد بالاتر باشد، به همان نسبت سطح تستوسترون در بدن او نیز پایین تر است.

به علاوه، مردانی که اغلب اضافه وزن دارند و زندگی بی تحرکی را تجربه می کنند ممکن است در دراز مدت با مشکلات سلامتی رو به رو شوند. برای مثال، اندازه دور کمر ۴۰ اینچ و یا بیشتر می تواند یک عامل خطر برای ابتلا به بیماری های قلبی در مردان به حساب آید و به دلیل آن که بیماری های قلبی جریان خون در سراسر بدن را کند می نماید، این موضوع می تواند بر روی آلت تناسلی مرد نیز اثر منفی بگذارد و حیات جنسی وی را تحت الشعاع خود قرار دهد.

برای درک بهتر این موضوع در قالب مثال بایستی گفت که اگر دور کمر مردی ۳۴ اینچ باشد در حالی که ۲۰ سال سن دارد و این میزان به  ۴۰ اینچ برسد، وی دچار مشکل می باشد و با مشکل اضافه وزن دست و پنجه نرم می کند. در اغلب مردان،هر ۱۰ کیلوگرم برابر با ۲٫۵ سانتی متر اضافه چربی در اطراف کمر است.

هدف اصلی برای رسیدن به یک وزن سالم در درجه ی اول بایستی سلامتی باشد و نه چیز دیگری. در طرف دیگر؛ مردانی که بیش از حد لاغر هستند نیز با کاهش هورمون تستوسترون در بدن خود مواجه هستند. در همین رابطه بایستی گفت که اگر بدن مواد مغذی کافی برای رشد را دریافت نکند، از میزان و کیفیت هورمونهای جنسی در بدن کاسته می گردد و احتمال بروز مشکلات ناباروی در انسان افزایش می یابد.

 

مردان در این زمینه چه کاری می توانند انجام دهند؟

مهم ترین ویژگی که  ساعت بیولوژیکی مرد دارد این است که معمولا قابل برگشت است. به عبارت دیگر؛ بر خلاف فیزیولوژی بدن زن؛ بدن مردان می تواند ریتم سابق خود را باز یابد. کاهش ناگهانی وزن، ابتلا به عفونت غیر قابل درمان و یا وجود یک انسداد در بدن همگی می تواند باعث بروز اختلالاتی در بدن مردان گردند. اما با انجام آزمایش هایی قبل از شروع درمان می توان پی به تمامی این مشکلات برد و تمامی آن ها را تحت درمان قرار داد. بنابراین اگر زوجینی با مشکلات باروری مواجه شده اند، بهتر است برای درمان خود نزد متخصص زنان و زایمان و نازایی بروند و در صورت قطعی شدن مشکل باروری به متخصص ناباروری برای درمان خود مراجعه نمایند.

هنگامی که صحبت از  ناباروری به میان می آید، ۴۰ درصد مشکل نهفته در بدن مرد است، ۴۰ درصد دیگر در بدن زن نهفته است و ۲۰ درصد مشکل می تواند از  هر دو طرف باشد و یا علت آن ناشناخته باشد که در این صورت بایستی تحت بررسی های تخصصی قرار گیرد تا علت آن مشخص گردد. اما مساله ای که در این جا بایستی به آن اشاره شوده این است که تشخیص ناباروری در مردان تقریبا همیشه ساده تر از تشخیص ناباروری در زنان است، از این رو؛ درمان ناباروری همواره با شروع از زنان آغاز می شود.

یکی از بزرگترین علل ناباروری در مردان وجود عفونت در بخشی از دستگاه تناسلی آن ها مانند پروستات می باشد. ابتلا دستگاه تناسلی به عفونت می تواند باعث تخریب و یا کشتن اسپرم گردد که در هر دو حالت باعث بروز اختلالات باروری می گردد. بهترین و اولین کاری که برای درمان این بیماری در مردان توسط متخصص ناباروری انجام می گیرد تجویز آنتی بیوتیک برای درمان عفونت است. از جمله سایر علل شایع ناباروری در مردان می توان به انسداد مجاری انزال و یا بزرگ  شدن رگهای وریدی در کیسه بیضه  و مسدود شدن و یا کشته شدن اسپرم ها که تحت عنوان واریکوسل شناخته شده است نام برد. بایستی این مطلب را بیا نمود که خوش بختانه همه ی این بیماری ها در مردان قابل درمان هستند و از این بابت جای نگرانی وجود ندارد.

 

نظر سایر متخصصان ناباروری در این زمینه چه می باشد؟

“همه ی ما امروز این مساله را می دانیم که بروز مشکلات در مورد ساعت بیولوژیکی مرد در مقایسه با زن بسیار کم تر می باشد و مردان برای مدت طولانی درگیر این مشکلات نمی باشند. این مساله اکنون دیگر تبدیل به یک امر بدیهی شده است. در مور باروری زنان نیز بایستی این مساله را متذکر شد که دوره های بررسی در هر ماه بایستی تحت نظر پزشک متخصص زنان و زایمان انجام پذیرد. اما این مساله که کاهش هورمون های جنسی و مردانه در مردان به دلیل افزایش سن وجود دارد بایستی گفت که بله این مساله در مردان مسن اتفاق می افتد و برای درمان آن بایستی به پزشک مراجعه نمود. ”

– پل شین، متخصص اورولوژیست و مدیر مرکز درمان ناباروری مردان در مرکز پزشکی جورج واشنگتن در واشنگتن دی سی.

“مفهوم ساعت بیولوژیکی در مردان تقریبا متناسب با سن آن ها است. به عبارت بهتر؛ هر چه  میزان تستوسترون در بدن مردان پایین تر باشد؛ احتمال وجود مشکلات ناباروری در آن ها نیز بیش تر می شود. اما این تغییرات و مشکلات در مقایسه با زنان بسیار کمتر است. به طوری که میزان هورمون استروژن در زنان ۴۵ سال به حدی است که تقریبا ۹۹ درصد از آن ها نمی توانند باردار شوند در حالی که بسیاری از مردان در این سن و سال هنوز توانایی باروری دارند و یا حتی  در سنین ۶۰ سالگی و فراتر از آن نیز از این توانایی برخوردار هستند. با این حال ممکن است در کیفیت منی این دسته از مردان تغییرات منفی رخ دهد که البته این مساله کاملا طبیعی است.”

مارک لئوندری، متخصص باروری و مدیر پزشکی بخش تولید مثل در ایالت کانکتیکات

“در رابطه با ساعت بیولوژیکی مردها بایستی این مطلب را اشاره نمود که ۲۵ سالگی ؛ احتمال آسیب دیدگی DNA تنها ۵ درصد می باشد در حالی که همین میزان در مردان ۳۵ ساله ۲۰ درصد با افزایش رو به رو بوده است. چهار برابر فقط در ده سال رقم قابل ملاحظه ای است که می تواند شانس لقاح را کاهش دهد و باروری را با مشکلاتی رو به رو سازد. ”

– نارندرا سینگ، استادیار در گروه مهندسی زیستی در دانشگاه واشنگتن، سیاتل

“با استفاده از ساعت بیولوژیکی مردان می توان به وضعیت باروری در آن ها پی برد. البته گمانه زنی ها در این رابطه بیشتر بر پایه احتمالات است و چیزی را نمی توان به طور صد در صد و قطعی بیان نمود. بلکه تنها رصدهایی در زمینه ی ناباروری در این مرحله انجام خواهد شد. اگر میزان کمبود تستوسترون در مردان بالای ۵۰ سال را چیزی حدود ۱۵ درصد فرض نماییم؛  در مقام مقایسه، کمبود استروژن در زنان بالای ۵۰ سال نزدیک به ۱۰۰ درصد است که با این مقایسه می توان پی بی تفاوت ساختاری در بدن زن و مرد برد. ”

– لری لیپشولتز؛ استاد اورولوژی و مدیر بخش بیماری های تناسلی مردان. پزشک و جراح در کالج پزشکی بیلور در هوستون و رئیس شورای انجمن اورولوژی آمریکا در بهداشت باروری.

 

منابع

http://www.acog.org/publications/patient_education/bp136.cfm

http://www.acog.org/publications/patient_education/bp094.cfm

http://www.acog.org/publications/patient_education/bp133.cfm

http://www.cdc.gov/reproductivehealth/Infertility/index.htm

http://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr59/nvsr59_03.pdf

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?term=paternal%20age%20down%20syndrome%20fisch

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/004017.htm

http://www.nhlbi.nih.gov/health/public/heart/obesity/lose_wt/risk.htm

تمامی حقوق تاپی شاپی متعلق به این سایت است. آماده سازی سایت توسط آرشیتا وب

ورود با نام‌کاربری و گذرواژه

فراموشی گذرواژه